Azgınlığı Dinmeyen Leyla

Leyla, optik fizik ve tarihi mercek teknolojileri üzerine uzmanlaşmış, Osmanlı ve Doğu medeniyetlerinin astronomi aletleri ile gnomon (Güneş saati) mekanizmalarını restore eden yirmi üç yaşında bir araştırmacıydı. Üniversite sonrası akademide kadro bulamayınca, kentin tarihi merkezinde kalabilmek için Çemberlitaş’taki Vezirhan’ın arka sokağında, eski bir taş binanın yarı bodrum katını küçük bir atölyeye çevirdi.

Leyla’nın zorluğu; hassas mercek taşlama cihazları ile lazer ölçüm araçlarının fahiş maliyetleri ve Tarihi Yarımada’nın göbeğindeki rutubetli odada merceklerde oluşan mantarlanmaydı. Gündüzleri Sahaflar Çarşısı ile Tavukpazarı arasındaki antikacılara parça başı pirinç kaplama ve bakır temizliği yapıyor, kazandığı kısıtlı parayı özel kuvars camlara ve optik cila tozlarına yatırıyordu. Gün ışığının sadece iki saat uğradığı odasında, gece yarısına kadar büyüteçler ve mikro mikroskoplar altında pirinç usturlapların üzerindeki açı derecelerini teker teker onarıyordu.

En büyük kriz, dondurucu bir ocak gecesinde yaşandı. Uluslararası bir bilim tarihi müzesi için restore ettiği, 17. yüzyıldan kalma nadide bir gök küresi ve optik hizalama merceğinin son montaj gecesinde, caddeden geçen bir iş makinesinin ana su borusunu patlatması sonucu tazyikli çamurlu su Leyla’nın yarı bodrum katındaki pencerelerden içeri doldu. Su seviyesi hızla yükselirken masanın üzerindeki kuvars mercekler ve pirinç bileşenler çamurun altına gömüldü.

Leyla, dondurucu suyun içinde el yordamıyla çamuru kazıyarak milimetrik pirinç parçaları ve hassas mercekleri tek tek topladı. Soğuktan donmuş elleriyle bileşenleri kurtardıktan sonra Çemberlitaş’ın fırtınalı ve ıslak caddelerine çıktı. Gece boyu kapalı olan bir hanın çay ocağına sığınarak, sobada ısıttığı saf su ve alkol solüsyonlarıyla merceklerin üzerindeki çamur katmanını tek bir çizik bile oluşturmadan temizledi. Ertesi gün gök küresini eksiksiz şekilde teslim ettiğinde, İstanbul’un soğuk çamuru onun optik hassasiyetini ve dirençli duruşunu gölgeleyememişti.