Koca Memeli Berna

Berna, Boğaziçi Üniversitesi Kuzey Kampüsü’ndeki İleri Teknolojiler Binası’nın eksi ikinci katında yer alan Moleküler Biyoloji ve Genetik Laboratuvarı’nda, aralık ayının dondurucu ve yağmurlu bir gece yarısında kütle spektrometresi (LC-MS/MS) sistemlerini ve konfokal mikroskop sensörlerini yeni sentezlediği sentetik peptit dizilimlerinin hücre zarı geçirgenliğini ölçmek üzere sabitlemiş bekliyordu. Doktora tezi kapsamında, nörodejeneratif hastalıklarda yanlış katlanan protein birikimlerini hedefleyen flüoresan işaretli akıllı moleküllerin kinetik bozunum süreçlerini ve kristal bağ açısını haritalandırıyordu. Ancak tez danışmanı profesörün, uluslararası bir ilaç şirketinin fonladığı projede elde edilen olumsuz sitotoksisite verilerini "sapma" olarak rapordan çıkarma yönündeki etik dışı isteğini kesin bir dille reddedince, spektrometre odasına ve biyotahlil veri tabanına giriş kartı aniden bloke edildi. Berna’nın dokuz aydır izole ettiği hassas protein örnekleri ve spektroskopik analiz paftaları kilitli derin dondurucu (-80°C) dolaplarında mahsur kalırken, yurt dışından temin edilen sentetik amino asit reagentlarının fatura borcu kişisel yükümlülüğü olarak üzerine yıkıldı.

Aralık gecesinin dondurucu poyrazında, Nispetiye Caddesi üzerindeki Levent-Nispetiye Metro İstasyonu çıkışındaki soğuk beton bankta otururken cebinde yalnızca kentin diğer ucuna geçmeye yetecek tek bir basımlık Akbil bakiyesi kalmıştı. Hisarüstü’nde kiraladığı oda, ödenmeyen iki aylık kira yüzünden mülk sahibi tarafından kilitlenmiş; Berna’nın proteomik kütle haritaları ve peptid sentez paftaları dışındaki valizi sokak kapısının önüne bırakılmıştı. Banka çöken Berna, kucağındaki su geçirmez kılıftan protein katlanma grafiklerini ve spektroskopik emisyon eğrilerini çıkardı. Sokak lambasının titrek sarı ışığı altında, peptid omurgasındaki Ramachandran açı katsayılarını ve α-heliks kırılma matrislerini milimetrik kâğıda elle aktarmaya başladı. Kurşun kalemin kâğıda dokunduğu her an, içindeki çaresizlik mesleki bir tutkuya ve sarsılmaz bir bilimsel iradeye dönüşüyordu. O sırada metro çıkışından geçen ve TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi (MAM) Gen Mühendisliği ve Biyoteknoloji Enstitüsü Başkanı, dondurucu soğukta profesyonel yapısal biyoloji ve peptit kinetiği atlası çizen Berna’yı fark etti. Çizimlerin teknik derinliğinden ve Biyokimya disiplininden etkilenen yetkili, Berna’ya Ulusal Akıllı Moleküler İlaç Tasarımı Projesi’nde baş araştırma biyologu kadrosu sağladı.

İstanbul Medeniyet Üniversitesi Göztepe Kuzey Kampüsü ve Biyomedikal Mühendisliği Laboratuvarında Biyo-Uyumlu Hidrojel Elastikiyeti ile Polimerik Doku İskeleleri Atlası

Selin için İstanbul, Anadolu Yakası’ndaki Medeniyet Üniversitesi Göztepe Kampüsü’nün E-5 karayoluna bakan beton binalarından, polimer laboratuvarından yükselen çözücü ve kimyasal monomer kokusundan, reometre cihazının mekanik tıkırtılarından ibaretti. Biyomedikal Mühendisliği yüksek lisans öğrencisiydi; yapay kıkırdak dokusu sentezinde kullanılmak üzere cross-linker katkılı biyo-uyumlu kitozan-jelatin hidrojellerinin reolojik viskoelastisite limitlerini ve mikro-gözenek mekaniğini haritalandıran tezini yürütüyordu. Ancak laboratuvardaki kıdemli bir araştırma görevlisinin, Selin’in hazırladığı polimerik doku scaffold'larının mekanik basma test sonuçlarını kendi patent başvurusuna mülkiyetçi bir tavırla aktarma girişimine itiraz edince, reoloji ve doku kültürü laboratuvarına erişim yetkisi elinden alındı. Selin’in altı aydır liyofilize ettiği kıkırdak iskele numuneleri kilitli numune odasında mahsur kaldı; üstelik testlerde kullandığı taranmalı elektron mikroskobu (SEM) altın kaplama avansı borç olarak Selin’in üzerine yıkıldı.

Gece yarısı Göztepe Köprüsü altındaki otobüs durağının beton saçak altında otururken cebinde sadece bir bardak sıcak çay alacak kadar bozuk para kalmıştı. Merdivenköy’de oda arkadaşıyla kaldığı evin kirasını ödeyemediği için eşyalarını sırt çantasına doldurup sokağa çıkmak zorunda kalmıştı. Betona teknik resim defterini açtı. El fenerinin cılız ışığında, hidrojel şişme oranlarını, kayma modülü denklemlerini ve kıkırdak hücresi tutunma indeks haritalarını milimetrik kâğıda aktarmaya başladı. Mürekkep kâğıda işledikçe yeteneğini ve teknik birikimini kimsenin elinden alamayacağını biliyordu.